«Қазағымның салт-дәстүрлері» (9)

«ҚАЗАҒЫМНЫҢ САЛТ-ДӘСТҮРЛЕРІ» (9)

«БАЛАНЫ ҚЫРҚЫНАН ШЫҒАРУ»

Сайтымның осы тарауының бүгінгі парағында, міндетті түрде рәсімделіп және мерекеленіп аталып өтетін, қазақ халқының өзіне ғана тән ерекше ұлттық салттарының бірі — «СӘБИДІ ҚЫРҚЫНАН ШЫҒАРУ" жөніндегі танымдық және оны қазіргі заман жағдайында өткізілуі туралы жазбалар беріліп отыр. Танысыңдар!

 

 

«Баланы қырқынан шығару»

Онтустик TV

21 Шілде 2015 жыл.

 

Зейнеп ( Ахметова) апамыздың айтқандарынан...

* * *

Баланы қырқынан шығарудың өз жөні бар

Зейнеп Ахметовой

«Алаш айнасы» ұлттық порталы, 26 Қаңтар 2016 жыл.

 

Баланы қырқынан шығарудың өз жөні бар

 

Бала шыр етіп жарық дүниеге келген күннен бастап ретімен келіп жататын үлкенді-кішілі – шілдехана, ат қою, бесікке салу сияқты бала өмірінде айрықша орны бар тойлар туралы өткен сандарымызда айттық. Бала өміріндегі тағы бір маңызды шақтың бірі – сәбиді қырқынан шығару.

Қазақ үшін қырық санының маңызы

Баланы қырқынан шығарудың өзі жайдан-жай шыққан нәрсе емес. Бір ескеретін жағдай, мен ештеңені ойымнан шығарып отырғаным жоқ, халықта бұрыннан барды айтам. Халық – ғаламат бір қазына. Соны білуге талпыну әрі өзің білгенді өзгеге үйрету – адамдық парыз. Қырқынан шықпаған баланың еті мен сүйегі бірікпегенін білегінен ұстап байқауға болатынын өткен сандарымызда айтып өттік. Олай дейтініміз, қырық күнге дейін баланы «тіл тиеді», «сұқ өтеді» деп тіл-көзден сақтаған, көрсете бермеген, яғни ана үшін де, бала үшін де қырық күн – қауіпті кезең. Қырқынан шықпаған бөпені көруге үлкендер де талпынбаған. Сол сияқты қырқынан шықпаған баланың көзі де біртүрлі тұманданып, қайда қарап тұрғаны белгісіз болып тұрады. Тағы да қайталап айтам, қырқынан шықпаған бала әлі жердің баласы болып есептелмейді. Баланы қырқынан шығарған соң-ақ оның екі көзі жылтырап, жан-жағына көз тоқтатып қарай бастайды. Білегін ұстағанда ет пен сүйегінің біріге бастағаны байқалады, яғни сәбиді қырқынан шығару – ет пен сүйектің біріккеніне жасалатын құрмет. Сонымен бірге халқымызда қайтыс болған адамның қырқын беру деген бар. Қайтыс болған адамның қырқын беру – аз болсын, көп болсын, біріне-бірі серік болған ет пен сүйектің ажырауына берілетін құдайы, өлімнің артын күту ғұрыптарының бірі. Өйткені дүниеден өткен адамның қырық күннен кейін еті мен сүйегі ажырайды екен…

Әдетте ұл баланы қырық күнге жеткізбей (37-39 күнде), қыз баланы міндетті түрде қырық күн толтырып барып, қырқынан шығарады. Тіліміздегі «әйел қырық шырақты» деген сөз де осы жаймен байланысты айтылса керек. Қалай болғанда да, ұл мен қыздың дене бітімі екі түрлі. Әйел мен ер адамның күш-қуатында, жаратылысында, дене құрылысында өздеріне тән ерекшеліктері бар, бір есептен қыз бала ұлдан қарағанда нәзік қой. Ұл бала болмысынан төзімді, қайсар дегендей, сондықтан ұл баланы қырық күнге жеткізбей шығара береді. Бала өміріндегі кез келген қуаныш тойларының әрқайсысының ізгі тілегі, мақсаты, танымдық үлгісі бар. Бала мазасызданып жылағанда, дұрыс ұйықтамағанда әжелеріміз «бала қырқын күтіп жүр» деп жатады. Шынында да, құдайдың құдіретіне шек жоқ, жаңағыдай мазасыз жылаңқы баланы барлық жөн-жоралғысымен қырқынан шығарса, жылауы тоқтап, тынышталатын болған. Мұндағы тағы бір ерекшелік, баланы қырқынан шығаруға арнап шақырылатындар – әйел адамдар, осындағы жөн-жоралғыларды әйелдер атқарады. Бүгінде «әйтеуір қырқынан шығару керек» деген түсінікпен, оның астарына мән бермей жүргендер бар.

Толығырақ: https://alashainasy.kz/interested/balanyi-kyirkyinan-shyigarudyin-oz-jon-bar-79299/

 

* * *

Баланы қырқыннан шығару. Жөн-жоралғылар. Қырық күннің мән-маңызы.

Хабар SHOW — Шоу, телехикаялар және бағдарламалар

3 Қазан 2017 жыл.

 

«Баланы қырқынан шығаруда» айтылатын тілектер туралы

ZHARAR .KZ сайтындағы «Баланы қырқынан шығару» деген мақаладан алынған. 1 Мамыр 2019 жыл

 

«... Шомылдырудың рәсімі.

40 құмалақты қасықтағы сумен қырық рет баланың басына құйып отырады. Әр қасық суды құйған сайын балаға арналған тілек айтылады. Біз төменде біраз тілектің тізімін беріп отырмыз, бірақ, бұлар ен сап қойған сөздер емес, әркім баласын қандай адам қалпында көргісі келсе, сол өз арманын, тілегін айтады. Ана үш, төрт, бес тілектер баланың өз тегіне, ата-баба, нағашыларының аруағына арналады.

1. Өмірге келген періште (есімі) мына кең дүниеге құт әкел!

2. Өмірің ұзақ болып, үбірлі-шүбірлі бол!

3. Ысты-Дулат аруағы қолдасын!

4. Бәйдібек ата мен Домалақ ана аруақтары жебеп жүрсін!

5. Бөлтірік, Оразымбет аталарыңдай тапқыр шешен бол!

6. Дінмұхаммед атаңдай әділетті, ел қамын ойлаған қазақтың адал ұлы бол!

7. Оттан да, оқтан да сескенбейтін Бауыржан атаңдай батыр бол!

8. Анаңның ғана емес, Адамның ұлы бол!

9. Денсаулығың зор, ер болып өс!

10. Балалық шағың бақытты болсын!

11. Жастық шағың жалынды болсын!

12. Қажырлы, еңбек сүйгіш бол!

13. Еңбегін ылғи жемісті болсын!

14. Іс-әрекетің жеңісті болсын!

15. Ұлтың мен тіліңді сүйіп өс!

16. Жұртыңа сүйкімді, туысыңа жағымды бол!

17. Мейірімді, рақымды бол!

18. Мәдениетті, кішіпейіл бол!

19. Абыройлы, атақты бол!

20. Білімді, оқымысты бол!

21. Парасатты, көсем бол!

22. Ақылды, білікті бол!

23. Ырысты, нәсіпті бол!

24. Досың көп, дұшпаның аз болсын!

25. Құдай көсегеңді көгертіп, арманыңа жеткізсін!

26. Ата-анаңа мейірімді, жақындарыңа қайырымды бол!

27. Дініңе берік бол!

28. Ата салтыңды сақтай біл!

29. Ынтымақ, бірліктің жақтаушысы бол!

30. Жақсы істің бастаушысы бол!

31. Елдің еңбегін елеп, өзгені өзіндей көретін бол!

32. Кеңпейіл, қонақжайлы бол!

33. Сабырлы, кешірімді бол!

34. Менмен, мақтаншақ болма!

35. Текке мал шашпақ болма!

36. Күншіл, қызғаншақ болма!

37. Пайымсыз, қанағатсыз болма!

38. Өнерлі бол: аузыңнан ән, бойыңнан сән кетпесін!

39. Жүрегің кең жігіттің сұлтаны бол!

40. Нәзік сезімді қыздың іңкәрі бол!

Бұл сөздерді біреуі айтып, екіншісі суды құйып тұрса да болады. Қазіргі жастар балаларын дәл осылай шомылдырмаса да, өнеге мен тәрбиелілікті өн бойына өзек еткен ата салтымызды ұмытпауға шақырып, ата дәстүрінің ықпалын сақтап, адамгершілікпен өмір сүріп, қазақ халқына деген қасиетті сезімін өмірлеріне нәр етуін түсінсе екен деген мақсатпен осыларды айтып та, жазып та құлақтарына құя бергім келеді. Бәлкім, бірінші баласында болмаса да, екінші, үшінші балаларында, келіндерге түйсік кіріп, асыл қазына – ата салт-дәстүрлерімізге зейін қояр, қолданар. Өзі қазақ болып, қазақтың ата салтын білмеген, қолданбаған қазақтар өзін ел ортасында жалаңаш тұрғандай сезінуі керек қой деп ойлаймын. Қазіргі жастар, әрине, өз еркімен суға құмалақ салдыра қоймас. Бірақ, құмалақ зиянды болса бұрынғылар салмас еді ғой. Құмалақты салудың тағы бір себебі, өмірі малға байланысты халқымыздың бала бай болсын деген мақсаты. Кейбір жастар қырқынан шығаруға шақырғанымен, құр ырымын жасайды да, шомылдыртпақ түгіл, кейбірі балаларын көрсетпейді де, кейбірі орап әкеліп бір тырнағы мен шашының ұшын кестіртеді де, «күріктеген тауықша» алып кетеді. Бұл дұрыс емес, үлкен кісінің мейрімімен қырқынан шыққан бала болашақта да байсалды да байыпты болуына әсері тиері сөзсіз. Үлкен адамның алақанындағы биотогының әсері балаға жан тыныштығын әкеледі деген ұғым бар. ...»

Толығы: https://www.zharar.com/kz/kenes/mother/9351-balany_kerek.html

«Қырқынан шығару» в наши дни

(Орыс тілінде жарияланған мақаланы аударып жатпадым!)

 

кыркыннан шыгару

Как правило, суть любых ритуалов в их традиционности и повторяемости. Но мы уже не кочевники и потому многие наши ритуалы уже невозможно реинсценировать по объективным причинам: нет юрт, нет лошадей, изменилась и окружающая нас реальность. Тем не менее, самый живучий и популярный ритуал, который мы унаследвали от предков и которому стараются следовать все казахи – это қырқынан шығару или 40 дней после рождения. Итак, представляем вашему вниманию современную версию.

Что делать?

Назначить дату мероприятия

Считается, что мальчиков «выводят» до 40 дней, как правило это 37-или 39 дней от родов. Девочек в 40 дней или даже в 41-43. Согласно приметам, это делается для того, чтобы мальчики платили калым поменьше, а за девочек его, наоборот, платили побольше. Существуют еще несколько разнообразных обоснований, но в целом, в наши дни обычно смотрят на календарь и подгоняют дату под ближайшие выходные.

 

 кыркынана шыгару

Составить список гостей

Ритуал совершают исключительно женщины. Поэтому вы можете пригласить только почетных апашек, татешек, близких подруг. Если же хотите провести мероприятие помпезно, то можете пригласить на той всех родных и близких, а избранных женщин до начала трапезы пригласить в отдельную комнату для совершения таинства.

 

Приготовить реквизит для ритуала

Обычно мама заранее отмеряет и отливает в красивую чашу определенный объем кипяченой воды (приблизительно 2 литра). В эту воду кладут серебрянные украшения (традиционно обеззараживает воду), монеты номиналом 100, 50 тенге (чтобы был богатым). Или любые монеты из светлого металла. Есть вариант с добавлением красной фасоли — 41 штука (для изобилия). Также заранее покупают красивую деревянную ложку-черпак.

 

 кыркынана шыгару

 

Учтите, что чашу и ложку вы потом подарите с пожеланиями тем, кто ждет ребенка или мечтает родить малыша того же пола, что и вы. (Сейчас продают уже готовые наборы из ложки и чаши).

Также необходимо приготовить ножнички для стрижки волос и ногтей.

Подготовьте заранее салфетки и декоративные мешочки, куда вы будете складывать состриженные ноготочки и волосики (например, хорошо если вам подарят сундучок «Бопешка»). Есть вариации с зашиванием ноготочков и волосиков в тумар, который подвешивают к детской кроватке.

 

 кыркынана шыгару

 

Приготовьте праздничную одежду, в которую потом переоденете малыша. Старую же одежду, называемую «иткөйлек», уже не привязывают кулечком со сладостями к собаке, как это было ранее. Достаточно сложить ее в шкаф на память, главное условие — больше не надевать на ребенка.

По желанию, если приглашенных женщин много, можно подготовить дорбу, қоржын (казахская перекидная сумка с двумя карманами). Внутрь кладут подарки для женщин: платки, шарфы, бижутерию.

Снаружи на булавки цепляют всякую цветастую мелочь — бусики, булавки от сглаза, брелки – которую разбирают детям. Более серьезные подарки, если позволяет бюджет, делают почетным апашкам или кіндік шеше (аналог крестной матери). Им, как правило, дарят ювелирные украшения.

Сценарий проведения

Когда все приглашенные женщины соберутся, мама приглашает всех в спальню малыша. Как правило, сейчас малыша не купают при всех. На столе стоит чаша с заготовленной водой, в которой уже лежат или при всех кладутся украшения, деньги, фасоль.

Просят самую младшую по возрасту женщину отсчитывать ложки, потому что после 20 ложки легко сбиться со счета. Самая главная апашка приступает к ритуалу. Произносит небольшую вступительную речь (к сожалению, не все наши мамы и әжеки знают эту ритуальную речь с обращением к покровителям-тотемам). Набирает ложкой воду и с пожеланием малышу (например, прожить долгую счастливую жизнь) выливает в другую чашу воду.

 

 кыркынана шыгару

 

Обычно апашка делает три пожелания, затем передает ложку другим. И так по очереди, все, включая маму в конце, произносят пожелания малышу и выливают 41 ложку в емкость. Эту емкость мама прикрывает, чтобы потом, вечером в обычной обстановке искупать малыша, добавляя в ванночку воду с пожеланиями.

Или же как вариант, эту воду подогревают и ополаскивают малыша (включая голову и лицо). Если вы не торопитесь и не нервничаете, то можно подготовить ванночу с водой и выливать 41 ложку пожеланий сразу на малыша. Но как показывает практика к концу ритуала вода остывает, и нужен кто-то, чтобы добавлять теплую водичку в ванночку.

 

 кыркынана шыгару

 

После того, как все женщины, соревнуясь в изобретательности, нажелают малышу всего-всего, кіндік шеше или главная апашка отрезает прядку волос малышу и ноготочек. Снятие всех волос и ноготков обычно тоже оставляют на вечер, потому что как правило малыш к этому моменту устал и начинает нервничать.

После мама или әже начинают одаривать женщин подарками. Вручаются с пожеланиями ложка, чаша. Раздаются на память монетки. Достается дорба и женщины разбирают приглянувшиеся подарочки.

 

 кыркынана шыгару

 

В современной версии, кстати, позволяется дарить то, что понравится гостям, а вовсе не обязательные платочки и отрезы (хотя это очень мило). Женщины уходят к столу. А мама с әже или кіндік шеше переодевают малыша, снимают иткөйлек, наряжают, цепляют от сглаза обереги или мажут лоб своей помадой или подводкой (в оригинале уголь, но кто теперь найдет уголь в квартире?), кормят и выносят показывать малыша.

Помощницы раздают сидящим за столом монетки после ритуала. Гости шумно радуются, могут даже покидать шашу и вручить свои подарки. Ну а дальше той, беш, шай.

Итак, расширенный список, который вы можете спокойно сократить до минимума:

  • подарочная чаша и ложка (обязательно);
  • монеты (обязательно);
  • украшения;
  • красная фасоль;
  • подарки (обязательно);
  • ножнички (обязательно);
  • одежда малышу (обязательно);
  • фотограф-оператор.

Вот вроде бы и все. Если у вас есть дополнения, а они скорее всего есть, напишите в комментариях!

Кроме того, очень хотелось бы совместными усилиями восстановить молитву-обращение, которые читали наши әже на 40 дней.

 

 

Қорытынды ретінде

(Қырқынан шығару 1)

BAQORDA media group. 28 Маусым 2016 жыл.

 

Автор публикации

не в сети 2 месяца

admin

0
Комментарии: 2Публикации: 104Регистрация: 11-07-2018
Обновлено: 01.08.2019 — 16:25

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *