How Toastmasters, brothers?

HOW Showmen, Cousin?

 

Dear readers,!

This website ашылған «TOЙ-BAZAR.KZ» the Department of «ТОЙ–ХАЛЫҚТЫҢ ҚАЗЫНАСЫ» called chapter парақтарында national traditions ең қадірлісі де маңыздысы саналатын «HE» ұғымы мен тақырыбындағы бірнеше мақалалар-жазбалар берілген болатын. Бұл жолы, солардың жалғасы ретінде he АСАБАЛАРЫ about әңгіме бастамақшымын. In this regard,, Асабалар туралы, қазіргі кезде тойлардың жүргізілуі деңгейі, their жақсарту and қандай талаптарға сай болуы туралы ел пікірлері мен ұсыныстары жинақталған records жарияланатын болады. Бүгін солардың алғашқылары!

 

 

«Мен Асабамын»

Орынбасар Асаба

 

 

Асаба деген кім өзі?

«Алаш Айнасы» интернет порталы

12 February 2014 year

 

  • Асаба деген кім өзі?

 

«Той десе қу бас домалайды» that, кім шақырса да тойдан қалмайтын қазақтың бірі мына біз боламыз. Несие алып, қалтасы қағылса да той жасайтындардың қатары көп-ақ. even, бірінен-бірі асырып, кейін қарызға белшесінен батып жататындар да жоқ емес. Бірақ бұл жолы осы арада арандары апандай болатын асабалар жайлы «Алаш айнасы» тілшісі сөз қозғамаққа бекінді.

 

Өткенде нағашы ағамның қызы тұрмысқа шығып үйлену тойына бардық. Әдеттегідей, ортаға жас асаба жігіт шығып әзілдерін айта жөнелді. Жорға тілдің майын тамызған асабаның сөз шеберлігіне таң-тамаша қалып алақанымыз ашығанша қол соғып отырдық. Апырай, мына жігіттің шешенін-ай, қайдан ғана келістіріп айтады деген сөздер жан-жақтан ду-ду етіп естіліп жатты. even, тоқтамай сарнағанда талайды көрген ақсақалдардың ауызының суы құрып ұйып қалыпты. Енді ақша төлегесін барын аясын ба? Шынымен тәуір асаба екен деп біз де желпініп қалдық. Алдымызға ет те келді. Ет дегенде бет бар ма? Бұл жолы да асабамыз әдемі әзілдерін түйдек-түйдегімен ағытты ма дерсің! Кәдүлгі қасиетті қазақы сөздің нық білгірі. От ауыз, орақ тілді деп осыларды айтады-ау. Бірталай сөз білетін біз де мына асабаның жанында сөзден шаң қауып қаламыз-ау деген ой да болдық.

 

even, әрбір тілек пен тостты берген сәтте астарлы әзілмен сөз саптап тілек айтушыны да сүйрік тілмен түйреп-түйреп алып жатты. Ара-тұра кейбір қонақтардың намысына тиетін сөздерді де айтып, көзге оғаш көрінер қылықтарын да көрсетіп жатты. Сондай сәттерде асаба қалжыңынан кірерге тесік таппай қалған жандарда аз болмады. Ал асабаның онымен шаруасы жоқ. Бұрыннан елге белгілі ойындар мен әдіс-тәсілдер де қолданылып жатты ара-тұра. «Бәрімізді аузына қаратты ғой, жас та болса алғыр екен» деген сөздер жиі айтылып жатты.

Не керек айналдырған 4-5 сағат ішінде той да өтті. Қызымыз да ұзатылып кете барды. Асаба да міндетінен құтылып, аспап-құралдарын жинай бастады.

 

Бірнеше күннен соң тағы бір тойдың сыйлы қонағы болу бұйырды. Бір әріптесімнің ұлының тойы. Тағы бір асаба аузы-аузына жұқпай тақпақтай жөнелді. Тыңдап отырмыз, қарап отырмыз Тыңдаған сайын таңданып тұрмыз. Әзіл сөздер өткен жолғы аузымыздың суы құрыған асабаның сөздерінен аумай қалған. even, еш өзгеріске де ұшырамаған. Осыдан бұрынғы асаба жігіт маскасын шешіп тастап, басқа адам болып шыға келген сияқты. Ішімізден тынып отырсақ та, той сценарийі мен сөздерінің айна қатесіз қайталанып тұр.

Кім кімнен ұрлады? Асабалардың жаттанды сөздері мен әзілдері бір-бірінен аумай қалған. Халықтың да бұған еті үйренген. Қайта-қайта қозғалақтап, сол әзіл мен анекдотты алғаш рет естігендей ду қол шапалақтайды. Ет жеп, ащы суды ұрттап алған ағайынның енді асабада шаруасы да жоқ. Қандай сөз айтса да, құптап-қолпаштаған сөзге есерлене билеп жатыр. Осылай той да өтті.

Басқа да тойларға бардық. Той асабалары бірінің аузына бірі түкіріп қойғандай. Аз-маз өзгерісі болмаса әзілдері мен сөз саптаулары сол баяғы күйінде. Бұл сөзімізбен әрине барлық асабаға топырақ шашудан аулақпыз. however, адамның тірлігінде бір-ақ рет болып, шаңырақ құратын тойдың қазір тек ақша табудың жолына айналғанына қарнымыз ашады.

Бұл заман талабы дейтіндер де табылар. Дегенмен той дәстүрінде алтыннан да құнды тілімізді орнымен қолдану жағы сын көтермей тұрғаны алаңдатады. Той бизнесіне енген асабалар да ізденіске түсіп, ертеден қалған ата салтымызды жаңғыртса нұр үстіне нұр болар еді. Бірақ олай болмай тұр.

Бизнес демекші, шынында да қазір тойда қызмет көрсеткен асабалардың дәурені жүріп тұр десек қателеспейміз. Бір тойдан 40-50 мың теңгеден 5-6 мың АҚШ долларға дейін алатын асабалардың мұрттарын балта шаппайды. even, күн санап бағасының өсіп жатқаны да белгілі. Бұған беташарды қосыңыз. Бұл да жастардың үйленуіне кедергі келтіріп жатқан тағы бір күрделі жай деуге болғандай. Yes, тойдың материалдық жайы айтыла-жазыла әбден жауыр болған тақырып. however, біздің айтпағымыз рухани жағдай.

Қазіргі таңда біздің халықтың материалдық жағымен қатар, рухани байлықтан сусап отырған жайы бар. Театрға барып өнер кештеріне қатысып жүрген жандар азайған. but, тойға барып табаны тесілгенше тасырлата билеп, асаба әзілдеріне құлақ түрмеген жан жоқ. Осы орайда бір ойдың шеті де қылтияды.

probably, асабалар арқылы әдебиетімізді байытатын, рухани құндылықтарымызды, ең бастысы ана тілімізді ардақтайтын азамат қалыптастыруға көңіл бөлуіміз керек болар? Ол кезде әрине мұндай жаттанды сөз бен жалған мақтаулардан аса алмайтын асабаларымыз қол болмайды. Ол үшін мүмкін асабаларға да арнайы лицензия беріп, тек белгілі бір шарттарды бағындырғандары ғана той басқару құқығына ие болса. Бұл біріншіден қазақы тойлардың қасқыр тонын жамылған лепірме асабалардан құтқарар ма еді. Second, тіл қасиеті мен құдіретіне бас иген жастарымыз ана тіліне қарай бет бұрар ма еді деген ой да келеді. certainly, мұның бәрі болашақтың еншісіне тиетіні сөзсіз. Сіз қалай ойлайсыз?

https://alashainasy.kz/culture/asaba-degen-km-oz--49189/

 

Тойдың сәні— Asaba

massaget.kz. Дайындаған: Фараби Бақыт

 

Тойдың сәні - асаба

 

he, мереке атаулының сәнін де, әнін де келтіретін бірден-бір адамAsaba. Жалғыз өзі жүріп-ақ бір күнгі қуанышты мың күннің ұмытпас қуанышына айналдырып, «Бәленшенің тойы» еді дегендей ел есінде сақталып қалуы үшін жанын сала жұмыс қылатын ең ізгі жандардың бірі әрі бірегейі. So, мыңның көңілін бір арнаға тоғыстырып, жүз тілекті бір жерден шығаратын болашақ асабалар қалай қалыптасады екен.

Қазақ той-томалақ десе Asaba іздеп, ат сабылтып әуре болып жатпайды. Ерте кезде қазақта асабадан көп өнер иесі болмаған. Қазір де солай. Күні бұрын-ақ асабалар өз жұмыстарына тас-түйін дайын тұрады. Және әр аға асабаның соңынан бір-бір шәкірт еріп барады. certainly, асабалар шәкіртерін жайдан-жай алып бармайды. Кезегі келгенде отқа салып жіберуі де мүмкін. Өз кезегінде шәкірт те қиыннан қиыстырып тұрып сөз саптап үлгермесе, тапқырлығымен тәнті қылмаса, асаба болып қалыптасуы қиын. Сол үшін де оларға жүктелетін міндеттер күні бұрын қиындай береді.

Болашақ асабаларға керек ең бірінші міндеттің бірі — ой жүйріктігі. Содан соң барып әдемі сөз, тапқырлық, белсенділік секілді тағы басқа толып жатқан қасиеттер тізбектеліп кете береді. but, бұл жерде қалып кеткен бір сөз бар. it speech— білгіштік. Яғни өз мамандығының қыр-сырын бүге-шігесіне дейін білуі тиіс. Той ортасында тұрып алып көпіртіп әңгіме айта берсе, ондай тойдан не қызық күтуге болады. On the contrary, аз сөзбен мәз күлкіге баратын үлкен бастау жолды таба білу керек. Бір қарағанда қиын болып көрінбесі анық, алайда алдында отырған мыңдаған адамның ойлап отырған ой-арманын, тілек-үмітін тамыр басып анықтай қою қиынның қиыны.

Now «Asaba» сөзі қалай қалыптасқан. Соған аз-кем тоқтала кетсек. Ерте кезде тойдың асабасы болып ең құрметті, ең сыйлы адам тағайындалған. Ол өзіне берілген міндетті той соңына дейін атқарып шыққан. Және бір айта кетерлігі, ең құрметті адам тойды өз қалауынша жүргізіп, көпшілікті думанға бір бөлеген...

Барлық елдің той-думандары асабасыз өтпейді. So, Украинадағы асабаның жұмысы бөлекше. Ол жақтың асабалары үлкен адамдардың тойында тек қана тілек айтатындарды ғана жариялап тұрады. Соңғы уақытта ол жақта әйел асабаларға деген сұраныс күннен-күнге көбейіп бара жатыр.

Әдемі әзілдерімен, жарасымды ой-пікірлерімен, тапқырлығымен, ой салатын кестелі сөздерімен көптің көңілін төрге шығаратын өнер иелері қазақтың кез келген тойында сөз бастап жүр.

https://massaget.kz/layfstayl/bilim/gumanitarly-ylymdar/2537

 

Той – халықтың қазынасы десек...

Ұлболсын ТАЛАПБАЕВА

«Қазалы» newspaper, 09 January 2019 is.

 

Халықтың қазынасына баланатын қазақ тойының билігі бүгінде асабалардың қолында. Түрлі қуанышқа жайылған дастарқанға жиылған жұртты аузына қаратып, олардың ризашылығын алатын да, көкейіне келгенін айтып, анайы әзілдерімен тойшыл қауымның берекесін қашыратын да – асаба. Адам болған соң, әсіресе қазақ болғаннан кейін екі аптада кем дегенде бір тойға баратынымыз анық. Бір сенбі де Сәрсенбайдың ұлы үйленсе, бір жұмада Жұмабайдың жиені ұзатылады. Не керек, той-думанымыз тарқамаған жұртпыз. Шүкір, тойдан айырмасын.
Той ажары – асаба, алайда…
«Той дегенде тұрар қалай жан тыныш,
Ата дәстүр қастерлеген салтымыз…» Yes, тойға жиі баратын да тойға үнемі шақыратын да біздер. Қазір тойдың түрі де көбейген. Үйлену той, circumcision feast, қоныс той, мерейтой тағы басқа. Бұлардың қай-қайсысын болсын тартымды етіп өткізу үшін «тамада» жалдаймыз. Той тізгінін ұстаған асаба алдындағы үш жүз адамды ұйытып, иіріп әкетсе тойдың ажары артып, той иесінің де келген қонақтың да қуанышы еселене түседі. However, қазіргі кезде бірінің аузына бірі түкіріп қойғандай жаттанды әзілдерін айтудан жалықпайтын асабалар көп. Жауыр болған жағымсыз ойындар да көңіл қынжылтады. Аннан-мыннан «ұрлап» алған алты әзілдің басын құрап, той басқарып жүрген тамадалар кімді алдап жүр?
Бұған дейін де asabalardıñ арсың-күрсің сөзі мен ойсыз ойыны жақпай жүрген мен жақында мерекелік кештердің бірінде тағы бір ерсі сөзді естіп, еріксіз ұялдым. Аудандағы «мен» деген асабаның бірі – «Жыртың-жыртың ете бергеннен, бір-бірімізге тілек айтып отырайық» демесі бар ма? «Тілек айтып отырайығы» орынды болар, дегенмен қуанышқа жиналған жұртқа «жыртыңдап» дегені жөн бе? Осындай ойындағысын көркем тіл, оймақты оймен жеткізе алмайтын асабалар тойдың шырқын қашыруда. Бірінен соң бірі мерекелік кештің тізгінін ұстаған «тамаданың» қай-қайсысы да қарық қылды деуге келмейді.
Тойдың ажарын ашып, сәні мен әрін келтіретін асабалар неге арзан сөз, арсыз ойынға құмар. Асабалықты біреулер аса дарындылықты қажетсінетін өнер десе, енді біреулер арзан, жеңіл кәсіп деп санайды. «Ұялмаған әртіс болады» демекші, қазір тойға барсақ, кім көрінгеннің той басқарып тұрғанын көріп, таңқалмайтын да күйге жеттік. however, тұщымды ой, тартымды әзілімен тойшыл қауымның қуанышын одан әрі еселеп, отырыстың көркін қыздырып жүрген асабалар да бар арамызда.
Сұрап алған қошемет
Тойға жиналған жұртты ойын ойнатып, билетуге келгенде алдына жан салмайтын асабалардың арасында бетіңнен отыңды шығарып ұялтатындары да бар. Той болған соң жас та, кәрі де, жасамыс та жайғасатыны белгілі. Тойға барған құрлы болмай ессіз ойындарды көріп, қысылғаннан қайда қарарыңды білмей қалатын кездер де кездеседі. Жүре берсең, көре бересің деген рас екен. Жақында бір той үстінде ойын ойнатам деп ортаға он шақты қыз-жігітті шақырған асаба «пәленшемен селфилет, түгеншеден түген әкел» деп топырлатып жүгіртті де қойды. Мейрамхана ішін «ат шапқандай» ала шаң қылып, елпілдеп жүгірген ұл-қызда да ес жоқ. Жастар қол соғып, жанұшыра айқайлап, жанкүйер болуда. but, онсызда қайтып кетуге той иесінен қысылып әрең отырған үлкендерге обал-ақ.
Ең қызығы, қай асабаны алсаңыз да, жұрттан шапалақ сұраудан жалықпайды. Той басталар, басталмастан той тарқағанша «қол соғып, қошеметтеп отырайық» деп ығырыңды шығарады. Сондағы қошемет кімге? Айна­лайын асаба, егер сенің сөз саптауың, той жүргізу тәртібің тойшыл қауымға ұнап, көңілінен шықса, «қақсатпай-ақ» қол соғып, қошемет көрсетері хақ.
Адамның сөзі – ақылының таразысы
Тойды қыздырмақ болып, «Ағайын, айқай-шу қайда?» деп атойлайтын асабалар да бар. Бұл сөз төркінін түсінбейтін «тамаданың» тірлігі. Әйтпесе қазақта, «Айқай шықты, шу шықты» деген жақсы сөз емес. Мән-мағынасы «үлкен дау туды, ұрыс-керіс орын алды» дегенге саяды. Бұл бір ғана мысал. Астарын аңғармай, мағынасына мән бермей, сүйкей салды сөйлей салатын айтары жоқ асаба тойдың сәнін келтірмек түгілі сүйкімін қашырады.
Менің түсінігімдегі асаба – өнер адамы.He is to speak to the people wizard, ninety of his spoken words to speak the word to node, The head of the crowds who combine, humor liquid, сөзі сүбелі мәдениетті тұлға. Адамның сөзі – оның ақылының таразысы. Сондықтан ойлап сөйлеп, астарлы әзіл айтқанға не жетсін?!
«Тойға барсаң, тек қана тойып қайтпа, тобықтай болсын ой түйіп қайт» деген. Бұл менің асабалар туралы пікір-пайымым. Сіз бұған не дейсіз?

 

 

«Мен ҚАЗАҚПЫН деген асаба»

Айбек Сайлау

 

Талгат Сабыр. 17 маусым 2019 year.

 

 

Publication author

offline 26 mins

admin

0
Comments: 2public: 100Registration: 11-07-2018
Updated: 07.08.2019 — 12:26

one comment

Add a Comment
  1. You must have many good Asabay !

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *