«Жаңа жыл түніндегі жорық»

"ЕЗУ ТАРТЫҢЫЗДАР ! "

Осы параққа бүгінгі «Ескі Жаңа жыл» күніне орай өмірде болған көңілді бір оқиғаны әңгіме ретінде ұсынып отырмын. Назар қойыңдар!.

 

 

Сәл естелік ретінде:

Бүгінгі келген „Ескі де Жаңа жыл күні“, маған ертеректе, дәл осы күні болған көңілді оқиғаны еске түсіртіп, езу тартып отырған жағдайым бар. Соны Сендермен де бөлісейін.

"Өткен ғасырдың 80-ші жылдарының ортасы. Ақсу ауылы (Алматы облысы) — бұрынғы аудан, сол кездегі «Жаңақоғам» кеңшарының орталығы. Осы жылдары шаруашылық өндірістің барлық салалары бойынша жоғарғы көрсеткіштерге қол жеткізіп және жұртшылық арасындағы саяси-қоғамдық, мәдени-көпшілік шараларының деңгейі аудан, облыс бойынша үлгілік дәрежеде аталатын. Сол сияқты, ауылды көркейту, безендіру мақсатында үлкен жұмыстар жасалып, оның сырт бейнесі де ерекше әсемденіп, әдемі «қалашыққа» айналғандай еді (қазіргідей емес). Мен — шаруашылықтың партком хатшысы, басшысы — А.Зияданов. ...

 

 

Бұл жылдарды, қоғамымыз өмірін, ахуалын, «қой үстіне бозторғай жұмыртқаламаса да», бір жамыра-жай, халықтың «жағалары жайлауда», көңіл-күйлері жайдары жағдайда жүрген уақыт болды деп еске алуға болады. Рас, жаз айларында ауыл халқының тіршілігі таңның атысымен күнделікті үй маңы күйбеңімен басталып, одан ары, шаруашылықтың егістіктерінің, не қоғамдық малдың күтімі қамына жалғасып кететін. Содан кеш бата үйлеріне шаршап оралған олар, өз малдарын жайластырады. Алайда, ары қарай, тағы демалу жоқ, кезекті бір үйге қонаққа немесе үзілмейтін ауыл тойларына ағылатын. Сол тойларың түнгі сағат 11-де әрең басталып, таңғы 4-5-те тойға қатысушылар дуылдасып, ауыл жастары шуылдасып әрең тарасатын. Одан ары, ұйқы да аз, күнделікті тіршіліктері осылай жалғаса беретін. Қалған әлеуметтік жағдайларға алаңдаушылық жоқ. оның проблемалары «Үкімет пен партияның» мойнында, «олар аман болса, бәрі шешіледі» деген ұғым қалыптасқан жағдай да еді. Қыс келісімен қол тіпті босайды, теледидардан бір канал ғана көрсетеді, қалған ермегіңді өз ортаңнан табасың, ағайын-туғандар, дос-жарандар, әріптестеріңнің қуаныштарына ортақтасасың. Олар саябырсып қалса, сылтауын тауып, өзің ортақ шаралар ұйымдастырасың. Ғафу, ностальгия осымен бітті. Сонымен ...

 

 

«Жаңа жыл түніндегі жорық»

Болған оқиға

 

Ауылдағы спортшы-ұстаз Сәкең деген ағамыз — досымыз (мен үшін), ортадағы көңілді демалыстардың, көпшілік-бас қосулардың басты «геройы» болатын. Ақжарқын мінезді, ақкөніл, қалжыңбас ол, әр отырыстарды, бас қосуларды «берсе жолымен, бермесе тартып алып» басқарып, асабаланып кете беретін. Міне, сол ағамыз, жылына бір келетін орыстың «сеем, веем» мейрамы күні, ауылдық поштадағы таныс екі (бірі орыс, бірі қазақ) келіншекпен әңгіме-дүкен құрып, уақытын өткізіп отырады. Далада қысқы борасын, «ақсу жерінің» аязы. Ел аяғы басылған, көшелер бос. Қыздардың кезекшілік аусымы аяқталар шақта, Сәкеңе ары қарайғы уақытты өткізу жөнінде тосын «идея» келіп, оны қыздарға айтады, ол өзара мақұлданады.

Нәтижесінде, ағамыз олармен бірге «әйелше» киініп, өздері араласатын, ауылдың белсенді саналатын азаматтарының үйлерін аралап, орыстар салтымен құттықтауды жөн көреді. Өздерін танытпау үшін, денелі ағамыз бен одан кем түспейтіндей құрбылары да, одан әрі қалыңданып киініп, беттерін тұмшалап, маска жауып, орыстың «үш маржасы» болып «түнгі сапарға» аттанады.

 

 

Ең алдымен, жақын жердегі шаруашылықтың белді бас маманы Секеңнің үйіне келіп, «сеем, веем, посеваем» деп, жарапазандатып, бидайларын шашып, кіріп барады, Обалы не керек, Секең мен бәйбішесі келген құттықтаушыларды — «орыс» қонақтарды мәз болып қарсы алады. Олар «ыммен» ғана сөйлессе де, жақсы түсінісіп, қолдарына бауырсақ-конфеттерін, бір шөлмегін ұстатып, билеткізіп шығарып салады. Олар шығып бара жатқанда арттарынан қарап, бөкселерін байқаған бәйбішесі "өй, мына біреуі «еркек қой» деп, жорамалын айтып қалады.

Ал алғашқы табысқа масаттанған «жортуылшылар», енді туралатып, шаруашылық басшысы Бекеңнің үйіне жетеді. Үй иелері есіктерін «ойлаңқырап» барып ашса да, қонақтарын үйге кіргізіп, олардың жасаған ырымына сай, өз дәм-суларын ұсына бастайды, Олар да қонақтарды тани алмаса да, Бекең дене пішіміне қарай, Сәкеңді ауыл моншасындағы жұмысшыға ұқсатып, «е-е-е, бұл Жеребятова ғой», — деп, ащы суын рюмкаға (стаканға емес) құйып бере бастайды. Оған көңілі толмаған «Жеребятова-Сәкең», күтпеген «нахальствоға» барып, бастығының қолындағы бөтелкені тартып ала жөнеледі. «Әй, мынау қайтеді?», — дегенша, үш құрбы далаға шығып үлгіреді .

Бірақ, «қызықтың бәрі алда» еді. Енді, «Троица» алдағы маршрутты, ауылдың қай жағына беталу туралы ақылдасады. Алдымен, осы жазбаның авторы, ауылдың басқа бір шетіндегі біздің үйге баруды ойлайды. Алайда, оны алыссынады да, ең ыңғайлысы деп, төмендегі, жар астындағы, Ақсу өзенінің үстіндегі аспалы көпірмен, арғы жақтағы ауылға, ондағы үлкен мекеме басшысының үйіне тартады. Күн суық болса да, қалың киімдерден терлеген, жаяу жүрістен шаршаған олар домаланып, сол Шәкеңнің ауласына келіп «жығылады». Біраз тыныстанып алып, байқаса үй маңы жым-жырт, іште де солай сияқты. Сыртқы есік жабық, тартса ашылмайды, Тек үй дәлізінен ғана жарық көрінеді. Әрине, сонау жерден келіп бірден қайтқысы келмеген олар, есікті соға бастайды. Тек, біраз уақыттан кейін ғана, үйдің ішінен адамның селбесі байқалып, жүрісінің дыбысы естіледі. Сырттағылар әлденені сезгендей тиыштала қалады. Сәлден кейін, шыдамы кеткен олар, есікті қайта тарсылдатады. Таң қаларлығы сол, ар жағынан «Кімсіңдер?» деген сұрау жоқ, есік бірден айқара ашыла кетеді.

Енді, көз алдарыңа елестетіңдер! Есік алдында, табалдырықта дәу-дәу 3 «орыстың» әйелі, ал қарама-қарсыда өзі жалаңаш, тек трусиін бір қолымен ұстап тұрған үй иесі, Шәкең! Екі-үш минуттік үнсіз тыныштық, содан кейін есіктің ұстағыштарына екі жақтан жанталаса ұмтылған қолдар! Бір қызығы, іштегі Шәкең есікті тек бір қолмен ышқына тартуда! Оған, мықты Сәкең қойсын ба, есікті жұлқа тартып, шалқайтып аша береді. Жан керек, Шәкең ұстағышқа екі қолымен жабыса кетеді... Міне қызық! Шәкеңнің үстіндегі жалғыз лыпасы төмен баяу сылпып түсіп, еденге барып жайғасады, ал оның иесі «мамасынан жаңа туғандай», селтиіп тұрып қалады. Ал, 3 әйеліміз есіктің баспалдағынан үш жаққа бөренедей болып құлап, не күлкілерін тия алмай, не орындарынан тұра алмай, домаланып жатқаны... Содан мерекелік қыдырыстың аяқталғаны түсінікті. Сонымен болды ма? Жоқ! Әңгіменің әлі де жалғасы бар...

 

Содан біраз күндер өткеннен кейін, қысқы дәстүр бойынша, сол Сәкең ағамыздың үйінде қонаққа, соғым етіне бір қауым елдің жинала қалғанымыз бар. Біраздан кейін, дастарханнан дәм татып жайланып, сусындатып терленіп алған кезде, Сәкең ағамыз шыдасын ба, басында ештеңе білмегендей Шәкеңді «анау мереке күні сендердегі не жағдай, не болып еді?» — деп тергеуге ала бастайды. Анау да, «ол не, білмеймін, түсінбедім?», — деп, сыр бермеуге тырысып-ақ жатыр. Ештеңеден хабарсыз қонақтардың көздері де, құлақтары да соларда. «А» делінгеннен кейін, «Б-да» айтылуы керек, Сәкең сол күнгі жүрістері оқиғасын айта бастайды, Шәкең бір бозарып, бір күлгендей болып, жұбайы да (ол өзіне әлдеқайда жастау болатын) қызарып, ұялып «жерден тесік іздегендей» қал кешіп отырады. Ортадағы Секең мен Бекең, олардың әйелдері де «рас, рас-ей» десіп, өз үйлеріндегі сол күнгі келген қонақтарын еске түсіріп, шәукілдесе бастайды. Дастарқан басындағылардың әдемі де қалжың. риясыз, сыпайылық күлкілері, ортадағы өзара сыйластық жағдай қойсын ба, Шәкеңдерді ортаға қайтадан «оралтады», тыныштандырады және сол оқиғаны, енді олар өз тараптарынан күлкілерімен түсіндіреді.

«Демалыс күні болғандықтан, үйдің қасындағы монша жағылады. Үйде екеуі ғана. Шәкең моншаға алдымен кіріп кетеді де, келіншегі шаруамен айналысып, кешігіңкіреп келеді.

 

 

Сондықтан, Шәкеңе моншадан ерте шығуға тура келеді де, киіне бастайды. Киінсе, трусиінің резеңкесі жоқ, ұстамайды. „Мынау неге осылай“ деп әйеліне айтса, ол, „Иә, білем дейді“. Оған, Шәкең бұрқылдап, дауыс көтере бастаса, келіншегі „Болды, жарайды! Түн ортасында бір жаққа барайын деп пе едің, барып жатып демал, содан кейін дұрыстаймыз“- деп, сабырлатады. Басқа дәрмен жоқ, Шәкеңе үйге бауынсыз трусиін қолымен ұстап кете беруіне тура келеді. Диванға келіп жайғасқан ол, тәтті ұйқыға кетеді...

Содан, есіктің соғылғанын бірден естімей, әрең ояна келіп, қаперінде ештеңе және секем жоқ, ол есікті әйеліне бірден аша салған ғой. Одан арғысы өң мен түстің арасындағы болған жай ретінде есте қалады.»

 

Сол жылдардан бастап, күні кешелерге дейін, бұл оқиғаны «С легким паром или ...» фильміндегі сияқты, әр жаңа жылдың басындағы басқосуларымызда, міндетті түрде еске түсіріп, өзара кеңкілдесіп қалатынбыз. Міне, сол дәстүр бойынша, бірақ қатарымыз азайғандықтан және ішке сыймағандықтан да, оны сендермен бөлісіп отырған жайым бар. Оқиғаның нақты болғандығы және оның мерзімінің ескіруіне байланысты, естелік әңгімені әбестікке санамаңдар.

 

Рахмет! Тағы да Жаңа Жылдарыңмен, ол барлықтарыңызға тек жақсылықтар әкелсін! Аманшылық, көңілді күндеріміз молынан болсын!

 

 

 

 

Автор публикации

не в сети 1 день

admin

0
Комментарии: 2Публикации: 93Регистрация: 11-07-2018
Обновлено: 14.01.2020 — 09:23

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *